Węgry udostępniają archiwa komunistycznej tajnej policji, ujawniając nazwiska około 55 000–60 000 informatorów

W skrócie

• Węgry opublikowały akta tajnej policji z czasów komunistycznych, zawierające nazwiska około 55 000 do 60 000 informatorów.
• Publikacja, będąca obietnicą wyborczą premiera Pétera Magyara, została zaplanowana na 70. rocznicę powstania z 1956 roku.
• Urzędnicy przyznają, że akta są niekompletne, a krytycy twierdzą, że ten krok nadszedł za późno.

Publiczny dostęp do archiwów

Węgry rozpoczęły publikację akt tajnej policji z czasów komunistycznych w środę, 4 listopada. Według doniesień liczba nazwisk wynosi około 55 000 (Maďarsko odtajnilo prvé spisy komunistickej tajnej služby. Verejnosť sa dozvie mená 55-tisíc spolupracovníkov – STVR), podczas gdy inny portal podał 60 000 (V Maďarsku zveřejnili 60 tisíc jmen spolupracovníků komunistické tajné policie – Novinky.cz).

Dlaczego teraz

Data została wybrana celowo: 4 listopada 1956 roku radzieckie czołgi wjechały do Budapesztu i innych miast, aby stłumić rewolucję przeciwko radzieckiej okupacji (Hungría abre los archivos secretos de los informantes del régimen comunista – EL PAÍS) (Secret police files released in Hungary, 47 years after fall of communism – BBC News). Magyar powiedział, że chce, aby publikacja była traktowana z godnością, zauważając, że wiele rodzin będzie teraz musiało zmierzyć się z bolesnymi informacjami o zmarłych krewnych.

Wątpliwości i ograniczenia

Akta są niekompletne. Sam Magyar przyznał, że część archiwum została zniszczona (poszatkowana) tuż przed zmianą ustroju. Krytycy twierdzą, że ten krok nadszedł dziesięciolecia za późno i może podzielić społeczeństwo oraz wywołać niepotrzebne cierpienie.

Co pokazują akta

Dyrektor archiwum, historyk Gergő Bendegúz Cseh, powiedział, że pierwsza partia dokumentów dotyczy głównie zwykłych obywateli. Zapisy wskazują, czy ludzie szpiegowali i donosili dobrowolnie, za pieniądze, czy pod presją szantażu. W mediach pojawiły się już spekulacje na temat informatorów wśród znanych postaci i polityków. Były premier Viktor Orbán stwierdził, że był namawiany do współpracy podczas służby wojskowej, ale odmówił.

Kontekst

Węgry są ostatnim większym krajem w regionie, który publikuje takie listy. Republika Czeska, Polska i Słowacja opublikowały już nazwiska swoich informatorów. Otwarcie akt przez Węgry następuje 36 lat po przemianach demokratycznych w 1989 roku (Hungary opens communist-era secret police files identifying informants – DW).